Słów “wypadek” i “kolizja” czasem używa się wymiennie, ale istnieją prawne różnice między pojęciami kolizji i wypadku w ruchu lądowym. Powinieneś nie tylko znać definicje wypadku, kolizji i katastrofy, ale też wiedzieć, jak postąpić, gdy te zdarzenia drogowe Cię spotkają.


Czym jest wypadek?

Artykuł 177. kodeksu karnego zawiera następujące informacje na temat wypadku:


§ 1. Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 spowodowanie średniego i lekkiego uszczerbku na zdrowiu § 1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.


§ 2. Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Jak widać, wypadek jest zdarzeniem drogowym definiowanym jako naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, które doprowadziło do uszczerbku na zdrowiu (trwającego dłużej niż 7 dni, co jest określone w innym artykule kodeksu karnego) albo śmierci innej osoby.


Co to jest kolizja i czym różni się od wypadku?

Żeby wyjaśnić różnicę między kolizją a wypadkiem, można w skrócie powiedzieć, że kolizja jest zdarzeniem drogowym, w którym nie doszło do uszczerbku na zdrowiu trwającego dłużej niż 7 dni. Brakuje definicji kolizji w ustawach, dlatego definiuje się ją przez kontrast z wypadkiem. Zdarzenie drogowe musi zakończyć się śmiercią lub pogorszeniem stanu zdrowia trwającym więcej, niż 7 dni, żeby mogło zostać nazwane wypadkiem, a jeśli nie skończy się w ten sposób, jest nazywane kolizją. 

Podstawowymi różnicami między kolizją a wypadkiem są więc ich skutkikolizja skończy się tylko na uszkodzeniu mienia, a wypadek doprowadzi do śmierci lub trwałego pogorszenia zdrowia osoby poszkodowanej.


Czym jest katastrofa?

Poznawszy definicje kolizji i wypadku, zwróć uwagę na inne zdarzenie drogowe, które jest nazywane katastrofą. Podobnie jak kolizja, katastrofa nie jest precyzyjnie zdefiniowana w kodeksie karnym, jednak uchwała Sądu Najwyższego z 28 lutego 1975 r.) zawiera stwierdzenie, że: 


Katastrofa w ruchu lądowym to wydarzenie zakłócające w sposób nagły i groźny ruch lądowy, sprowadzające konkretne, rozległe i dotkliwe skutki obejmujące większą liczbę ludzi lub mienie w znacznych rozmiarach oraz niosące ze sobą zagrożenie bezpieczeństwa powszechnego.

Z kolei artykuły 173 i 174 kodeksu karnego mówią:


Kto sprowadza katastrofę w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym zagrażającą życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie – podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jeżeli następstwem katastrofy (spowodowanej umyślnie) jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12, a w przypadku katastrofy spowodowanej nieumyślnie, sprawcy grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

W związku z tym, że zwrot “życie lub zdrowie wielu osób” jest nieprecyzyjny, przyjęło się, że wspomniane “wiele osób” to przynajmniej 10 uczestników katastrofy, nie licząc jej sprawcy. Dlatego zakłada się też, że w katastrofie muszą wziąć udział przynajmniej 3 pojazdy, ponieważ w jednym samochodzie osobowym zwykle może podróżować tylko 5 osób.

Różnica między wypadkiem a katastrofą polega więc na tym, że katastrofa zagraża życiu lub zdrowiu wielu (przynajmniej 10) osób lub doprowadza do dużego uszkodzenia mienia, a wypadek może obejmować mniej poszkodowanych i nie niesie ze sobą aż tak dużego zagrożenia.


Co robić w razie wypadku, kolizji lub katastrofy?

Znasz już definicje różnych zdarzeń drogowych, przejdźmy więc do jeszcze ważniejszej sprawy — zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa w razie wypadku — i odpowiedzmy sobie na następujące pytania:

  • Jak postępować, gdy dojdzie do wypadku czy kolizji? 
  • Jak zabezpieczyć miejsce zdarzenia?
  • Jakie powinno być postępowanie świadka wypadku drogowego?

Zacznijmy od najmniej poważnego zdarzenia drogowego, czyli kolizji.

Jak postąpić, gdy dojdzie do zdarzenia drogowego?

Jak zapewnić bezpieczeństwo po kolizji?

Jeśli do kolizji doszło na drodze, zatrzymaj się i sprawdź, czy nikt nie ucierpiał. Jeśli da się przestawić auto, usuń je z drogi i przestaw w miejsce, w którym nie będzie stwarzać niebezpieczeństwa. Może jednak zdarzyć się tak, że samochód straci sprawność i będzie musiał pozostać w miejscu kolizji. W takim przypadku powinieneś zabezpieczyć auto (przez wyłączenie silnika, zaciągnięcie hamulca ręcznego i włączenie świateł awaryjnych) i wyjść z niego. Następnie ubierz kamizelkę odblaskową i ustaw trójkąt ostrzegawczy w odpowiedniej odległości za swoim pojazdem. W obszarze zabudowanym ta odległość wynosi do 1 m, poza obszarem zabudowanym 30-50 m za samochodem, a na autostradzie lub drodze szybkiego ruchu — 100 m za pojazdem. Jeśli do kolizji doszło na parkingu, zwykle nie trzeba zabezpieczać miejsca zdarzenia.

Co spisać w oświadczeniu o zdarzeniu drogowym?

W obu przypadkach, gdy samochód nie stanowi dodatkowego zagrożenia, musisz spisać dane pojazdów uczestniczących w zdarzeniu drogowym, nazwiska kierowców, przebieg zdarzenia i szkody, jakie powstały w jego wyniku. Do dokumentu można dołączyć zdjęcia szkód. W takim oświadczeniu jeden z kierowców biorących udział w zdarzeniu powinien wziąć winę na siebie. Jeśli żaden z nich nie chce tego zrobić, należy wezwać policję. W innym przypadku pomoc policji po kolizji nie jest potrzebna, chyba że istnieje podejrzenie, iż sprawca zdarzenia był pod wpływem środków odurzających. 

Jeśli policja pojawi się na miejscu zdarzenia, sprawca kolizji będzie musiał zapłacić mandat, którego wysokość mieści się w przedziale od 200 do 500 zł. Oprócz tego sprawcy kolizji grozi dopisanie sześciu punktów karnych.

Odszkodowanie po kolizji

Po kolizji poszkodowany zgłasza szkodę do ubezpieczyciela sprawcy. Dzięki wykupionemu przez sprawcę OC poszkodowany będzie mógł otrzymać odszkodowanie. Do ubezpieczyciela można zadzwonić już z miejsca wypadku, a jeśli pomoc nie jest potrzebna w tej samej chwili, można później zgłosić się do oddziału towarzystwa ubezpieczeniowego albo skontaktować się z ubezpieczycielem przez internet.

Istnieje też możliwość skorzystania z Bezpośredniej Likwidacji Szkody. Jeśli firma ubezpieczająca poszkodowanego i sprawcę należą do systemu BLS, poszkodowany może zgłosić szkodę w swoim towarzystwie ubezpieczeniowym i to jego ubezpieczyciel wypłaci mu odszkodowanie, a sam zgłosi się do TU sprawcy z żądaniem zwrotu kosztów poniesionych na wypłatę odszkodowania. To o wiele mniej skomplikowany i szybszy sposób otrzymania odszkodowania.

Jak zabezpieczyć miejsce zdarzenia?

Zadbaj o bezpieczeństwo

W sytuacji, gdy doszło do wypadku, nie należy przestawiać samochodów, ponieważ policja musi obejrzeć miejsce zdarzenia. Podobnie, jak w przypadku kolizji, trzeba zabezpieczyć samochód, wyłączając silnik, zaciągając ręczny hamulec i włączając światła awaryjne, a potem, mając na sobie kamizelkę odblaskową, ustawić trójkąt ostrzegawczy w odpowiedniej odległości od pojazdu, podanej wyżej.

Sprowadź pomoc

Następnie trzeba spróbować określić liczbę poszkodowanych osób oraz ich stan i zadzwonić na pogotowie albo polecić innej osobie, żeby to zrobiła. Dopiero po zawiadomieniu służb ratunkowych (albo w jego trakcie, jeśli pomaga Ci inna osoba) możesz przystępować do udzielania pierwszej pomocy. Jeśli nie pamiętasz zasad udzielania pierwszej pomocy, a masz możliwość jednocześnie rozmawiać przez telefon z pracownikiem pogotowia, możesz go poprosić o udzielenie instrukcji postępowania z poszkodowanym. 

Jeśli po wypadku zastanawiasz się, jakich błędów nie popełniać, by nie dostać mandatu, podpowiadamy, że nie możesz unikać wzywania pomocy na miejsce zdarzenia. W razie wypadku, czyli zdarzenia, w którym poszkodowani doznali uszczerbku na zdrowiu lub zginęli, udzielenie pierwszej pomocy i wezwanie pogotowia jest obowiązkowe. Kara za nieudzielenie pomocy może wynosić nawet do 3 lat pozbawienia wolności.

Samo spowodowanie wypadku też jest uznawane za przestępstwo, a więc nie otrzymasz po nim mandatu. Dostaniesz za to dziesięć punktów karnych.

Jakie powinno być postępowanie świadka wypadku drogowego?

Zatrzymaj się i zabezpiecz miejsce wypadku

Wyobraźmy sobie, że jadąc autem, widzisz, jak dochodzi do wypadku drogowego. Twoja pomoc może się przydać (na przykład, gdy nikt z poszkodowanych nie wysiada z samochodu i możliwe, że poszkodowani stracili przytomność, a pomoc jeszcze nie przyjechała). Powinieneś się zatrzymać, zabezpieczyć swój pojazd i, założywszy kamizelkę odblaskową, ustawić trójkąt ostrzegawczy w odpowiednim miejscu. Światła awaryjne Twojego pojazdu dodatkowo przypomną innym uczestnikom ruchu o zachowaniu ostrożności.

Zadzwoń po pomoc

Po zabezpieczeniu miejsca wypadku powinieneś zadzwonić po pomoc. Możesz zadzwonić na numer 112, przez który można skontaktować się ze wszystkimi służbami ratowniczymi, albo wybrać: 

  • 999, aby dodzwonić się na pogotowie, 
  • 998, żeby poprosić o przyjazd straży pożarnej,
  • 997, by wezwać policję.

Gdy dodzwonisz się do wybranych służb ratowniczych, podaj najpierw wiadomości dotyczące Twojej lokalizacji. Sprawdzisz ją nie tylko na urządzeniu GPS, ale i na słupkach kilometrowych na trasie poza terenem zabudowanym. Podanie swojego położenia jest kluczowe, bo jeśli dojdzie do zerwania połączenia z pogotowiem czy policją, przedstawiciele służb i tak będą wiedzieli, dokąd jechać.

Następnie podaj swoje imię, nazwisko i numer telefonu. Opisz pojazdy, które wzięły udział w wypadku i podaj liczbę i stan poszkodowanych. Wysłuchaj wskazówek dyspozytora, który powie, jak masz dalej postępować.

Ostrożnie podejdź do pojazdu

Jeśli nie da się bez obaw podejść do samochodu, który wziął udział w wypadku, bo np. wydobywa się z niego benzyna, co grozi pożarem, nie musisz w ten sposób pomagać ofiarom wypadku. Wtedy musisz czekać na przyjazd służb, które zawiadomiłeś.

Jeśli jednak z Twojej oceny wynika, że możesz bezpiecznie podejść do pojazdu, w którym znajdują się poszkodowani, spróbuj to zrobić, zachowując jednocześnie najwyższą ostrożność. Weź ze sobą swoją gaśnicę i apteczkę. Załóż rękawiczki ochronne. Jeśli to możliwe, zabezpiecz uszkodzony pojazd przez zaciągnięcie jego hamulca ręcznego i wyjęcie kluczyków ze stacyjki.

Pomóż poszkodowanym

Jeśli poszkodowani są przytomni, spróbuj z nimi porozmawiać, dzięki czemu zapobiegniesz pogłębianiu się wstrząsu, jakiego doznali. Jeśli masz możliwość, załóż opatrunki i zatamuj krwotoki. Spróbuj przykryć ich folią termiczną.

Jeśli poszkodowany stracił przytomność i nie oddycha, spróbuj wyciągnąć go z samochodu i przeprowadzić resuscytację. W tej sytuacji może przydać się jakiś ostry przedmiot do przecinania pasów bezpieczeństwa. Przyjmuje się, że nie należy bez powodu poruszać osób poszkodowanych w wypadkach, bo może to przyczynić się do pogłębienia uszkodzeń kręgosłupa, ale wyciągnięcie ofiar wypadku z samochodu jest konieczne, gdy pojawi się konieczność ratowania ich życia, np. jeśli istnieje ryzyko pożaru. Pamiętaj jednak, żeby w dalszym ciągu dbać o swoje własne bezpieczeństwo.

Żeby wyciągnąć poszkodowanego z samochodu w sposób bezpieczny dla jego kręgosłupa, możesz użyć chwytu Rauteka. Jest to chwyt medyczny, który zastosowany na osobie siedzącej w samochodzie, pomoże wyjąć ją z niego w sposób ograniczający ryzyko pogłębienia urazów kręgosłupa. Wykonuje się go w taki sposób:

  1. Trzeba rozpiąć pasy bezpieczeństwa osoby poszkodowanej.
  2. Należy włożyć swoją prawą rękę (jeśli poszkodowany siedzi od strony kierowcy) za plecy i pod prawą pachę poszkodowanego i podnieść jego żuchwę, opierając jego głowę na swoim ramieniu.
  3. Następnie trzeba włożyć lewą rękę pod lewą pachę poszkodowanego i złapać jego lewe przedramię.
  4. W tej pozycji, opierając ciężar poszkodowanego na swoim ciele, można wyjąć poszkodowaną osobę z samochodu.

To najważniejsze rzeczy, jakie możesz zrobić jako świadek wypadku. Pozostań na miejscu, aby udzielić dodatkowych informacji służbom, które przybędą z pomocą. Pamiętaj: jeśli zaistniała konieczność wykonania resuscytacji, musisz próbować wykonywać ją aż do momentu przyjazdu karetki lub do chwili, w której ktoś będzie mógł Cię zmienić albo w której poszkodowany zacznie samodzielnie oddychać.


Wypadek, kolizja i katastrofa w skrócie

  • Wyrazy “kolizja”, “wypadek” i “katastrofa” nie są synonimami — przynajmniej nie z punktu widzenia prawa.
  • Kolizja jest najmniej poważnym z wymienionych zdarzeń drogowych. Polega tylko na uszkodzeniu mienia i nie wiąże się z uszczerbkiem na zdrowiu żadnego z jej uczestników.
  • Wypadek to zdarzenie drogowe, w wyniku którego doszło do powstania uszczerbku na zdrowiu lub śmierci poszkodowanego.
  • Katastrofa jest zdarzeniem, w którym poszkodowane zostało przynajmniej 10 osób (nie licząc sprawcy), a uszkodzenie mienia było znaczne. Doszło też do zagrożenia powszechnego bezpieczeństwa.
  • W każdej z tych sytuacji konieczne jest zadbanie o bezpieczeństwo wszystkich uczestników ruchu, a w razie wypadku i katastrofy — kontakt z służbami pomocniczymi, a czasem i udzielenie pierwszej pomocy.